Historia

Kirgizi, dziedzictwo generała Li Linga

Podoba Ci się to co robimy? Wesprzyj projekt Magna Polonia!

Wydaje się, że żyjący pierwotnie w rejonie górnego biegu rzeki Jenisej, na północ od Ałtaju, Kirgizi nie byli ludem tureckim, a raczej indoeuropejskim. W najstarszych chińskich źródłach występują oni pod nazwą Gékūn (鬲昆), a częściej – Jiānkūn (堅昆).

Za panowania chińskiej dynastii Han kraj Jiānkūn (堅昆) zlokalizowany był w górnym biegu rzeki Jenisej, na Równinie Zachodniosyberyjskiej. Ludność zajmowała się hodowlą zwierząt, a jednocześnie rolnictwem i łowiectwem. W Weilüe (魏略) czytamy, że Jiānkūn „podąża ze stadami, mają też wiele norek i są u nich dobre konie.” Tak więc lud Jiānkūn prowadził koczowniczy tryb życia, trudniąc się gospodarką typową dla koczowników, ale także trudniła się łowiectwem. Wypasane przez nich zwierzęta gospodarskie to głównie konie, bydło i owce.

Na starożytnych malowidłach naskalnych górnego Jeniseju często widuje się kopulastą jurtę, otoczoną owcami, bydłem i końmi. Na petroglifach na tym samym obszarze można również zobaczyć polowania na jelenie i myśliwych z łukami i strzałami strzelających do tygrysów i lampartów.

Z Księgi Han (Hàn Shū / 汉书) dowiadujemy się, że „z Jiānkūn do Chányútíng (單于庭) jest siedem tysięcy li w kierunku wschodnim, a do Chēshī (車師) jest pięć tysięcy li w kierunku południowym”. W tym miejscu należy wyjaśnić, iż jedno li to 580 metrów, Chányútíng to jakby stolica Xiongnu, podczas gdy Chēshī to stolica królestwa w północno zachodniej części Kotliny Turfańskiej, w dzisiejszym okręgu autonomicznym Sinciang (Xinjiang).

Jiānkūn sąsiadował na wschodzie z ludem Dīngling (丁零), na zachodzie z Wūsūn (烏孫) i Sāizhǒng (塞種), a na południu z Xiōngnú (匈奴). Ludność Jiānkūn była biała – z błękitnymi oczami i rudymi włosami, podczas gdy sąsiadujący z nimi lud Dīngling był żółty – ze skośnymi oczami.

Władca Xiōngnú Màodùn chányú (冒頓單于), który panował w latach 209 – 174 p.n.e., już w pierwszych latach swego panowania podbił wiele ludów, w tym Jiānkūn, a także Dīngling i Wūsūn. Lud Jiānkūn wielokrotnie potem zrywał się do walki przeciwko rządzącej nim arystokracji Xiōngnú.

W 99 roku p.n.e. chiński generał Li Ling (李陵) wyruszył przeciwko Xiongnu. Szczegółowy opis owej wyprawy znajdujemy w Księdze Han (Hàn Shū / 汉书). Otóż Li Ling miał przy sobie jedynie piechotę (w sile 5 tysięcy ludzi), gdyż dowodzący kawalerią generał Lù Bódé (路博德) nie udał się z nim, uważając za dyshonor służyć pod jego rozkazami. Generał Li Ling przez 30 dni maszerował na północ, posuwając się w głąb terytorium Xiongnu, aż rozbił obóz w okolicach góry Jùnjī (浚稽山).

Tu został zaatakowany przez 30-tysięczną konnicę Xiongnu, którą dowodził Qiědīhóu chányú (且鞮侯單于), a więc władca Xiongnu. Wojska Li Linga zostały otoczone, ale zdołały się ugrupować w taki sposób, że pierwsze szeregi tworzyli żołnierze z halabardami i tarczami, zaś z tyłu ugrupowani byli żołnierze uzbrojeni w łuki i kusze. Konnica Xiongnu nie była w stanie złamać szyku Chińczyków, a zasypana tysiącami strzał wycofała się w góry.

Chińczycy ruszyli w pogoń za wrogiem, ale Qiědīhóu chányú zdołał ściągnąć posiłki. Zuǒxián wáng (左贤王) i yòuxián wáng (右贤王), jak tytułowani byli huńscy wicekrólowie, przyprowadzili przeszło 80 tysięcy żołnierzy. Li Ling znalazł się w sytuacji bez wyjścia. Jego wojsko walczyło dzielnie, ponosząc ogromne straty w zabitych i rannych. W końcu skończyły mu się strzały… W obliczu niechybnej klęski nakskazał przebijanie się w kierunku chińskiej granicy. Jednakże jedynie 400 żołnierzy Li Linga zdołało wydostać się z matni i wrócić do Chin. On sam dostał się do niewoli.

Cesarz Wu (武帝) wysłał ekspedycję celem odbicia z niewoli generała Li Lnga, ale stojący na jej czele generał Gōngsūn Ao (公孙敖) nie tylko nie wywiązał się z zadania, ale po powrocie oświadczył, że nie mógł tego dokonać, bowiem Li Ling dopuścił się zdrady, przeszedł na stronę Xiongnu i obecnie zajmuje się szkoleniem huńskiego wojska. Cesarz wpadł w złość i kazał wymordować członków rodziny Li Linga. Ten wówczas rzeczywiście zajął się tym, o co go uprzednio fałszywie oskarżano.

Qiědīhóu chányú bardzo cenił Li Linga. Z czasem wydał za niego swoją córkę i uczynił jednym z wicekrólów (yòuxián wáng), podporządkowując mu kraj Jiānkūn i inne terytoria. Li Ling zmarł w roku 74 p.n.e. Po jego śmierci ludem Jiānkūn rządzili jego potomkowie. W tym czasie Jiānkūn uniezależnił się od Xiongnu.

W 49 roku p.n.e. władca Xiongnu Zhìzhī chányú (郅支單于) wyprawił się na zachód i pokonał Wusunów. Połączył on wówczas trzy królestwa, mianowicie Wūjiē (烏揭), Dīngling i Jiānkūn, ustanawiając ich stolicę w Jiānkūnie. Podlegała ona bezpośrednio władcy Xiongnu, przy czy wciąż mieli tam rządzić potomkowie Li Linga. Taki stan trwał prawdopodobnie do upadku Xiongnu, zniszczonego przez Xianbei. Królestwo Jiānkūn przez jakiś czas było zależne od nich.

W epoce trzech królestw (lata 220 – 265) Jiānkūn posiadał armię liczącą 30.000 żołnierzy. Ludność prowadziła koczowniczy tryb życia, trudniąc się głównie hodowlą, ale też myślistwem. Część ludności zajmowała się też rolnictwem i rękodziełem. Rzemieślnicze w Jiānkūn stało na wysokim poziomie, a kraj utrzymywał szerokie kontakty gospodarcze i kulturalne z sąsiadami. Na gospodarkę i kulturę Jiānkūn ogromny wpływ wywierały Chiny. Jiānkūn w tym czasie funkcjonował prawdopodobnie jako kraj niepodległy, później popadał on w okresową zależność od Rouranów i Turków.

W 648 roku przywódca Jiānkūn, odtąd występujących w źródłach pod nazwą Kirgizów (Xiájiásī / 黠戛斯), podporządkowali się Chinom. Do stolicy dynastii Tang, Chang’an (长安) przybyło wówczas poselstwo Kirgizów znad Górnego Jeniseju, na którego czele stał przywódca tego ludu Shībōqū Azhàn (失钵屈阿栈). Miał on wtedy oznajmić, że jest potomkiem Li Linga i że w związku z tym jest krewnym cesarza Tang Taizonga. Zwrócił on przy tym uwagę, że większość Kirgizów ma rude włosy i błękitne oczy, natomiast Kirgizi, którzy twierdzą, że są potomkami Li Linga, mają czarne włosy i czarne oczy, co oczywiście miało świadczyć o ich pokrewieństwie z Chińczykami. Tak więc wódz Kirgizów twierdził, że jest potomkiem Li Linga, a jego wiarygodność oceniona została jako bardzo wysoka.

Tang Taizong utworzył w następstwie tego prowincję Jiānkūn (堅昆都督府), która podlegała pod Protektorat Yanran. Przywódca plemienia został mianowany generałem Zuǒtún (左屯大將軍) i gubernatorem Jiānkūn (堅昆都督).

Po powstaniu Drugiego Karganatu Turków Kirgizi uznali jego zwierzchnictwo, a po jego upadku podporządkowali się Ujgurom, aczkolwiek nie od razu. Otóż w 758 roku Ujgurzy zabili chana Kirgizów, po czym ci zmuszeni byli uznać ich rządy, przeciwko którym jednak raz za razem się buntowali.

W 840 roku Kirgizi zniszczyli Kaganat Ujgurów. Chanat Kirgizów, który rozciągał się na ogromnym obszarze, utrzymywał w kolejnych latach bliskie relacje z Chinami. W Nowej Księdze Tamgów możemy przeczytać, że ziemia Kirgizów (Xiájiásī / 黠戞斯), znana również jako kraj Jiānkūn, leży na zachód od Yīwú (伊吾), na północ od Yānqí (焉耆), w sąsiedztwie Báishān (白山). Nadto dowiadujemy się, że Kirgizi nazywani są też Jūwù (居勿) albo Jiégǔ (結骨). Mieli oni mieć armię liczącą setki tysięcy żołnierzy, przy czym 80.000 żołnierzy udało się z powrotem na północny zachód. No i znów powtarza się informacja, że Kirgizi mają rude włosy, jasną twarz i błękitne oczy, ale że są też Kirgizi z czarnymi włosami i oczami. Ci z czarnymi oczami i włosami to… potomkowie Li Linga.

Kirgizi z czasem podzielili się na dwie gałęzie. Jedna nadal strzegła leśnego obszaru górnego biegu rzeki Jenisej, prowadząc koczowniczy tryb życia i zajmując się hodowlą i łowiectwem. Druga wyemigrowała w Góry Ałtaju i Góry Tienszan, prowadząc koczowniczy tryb życia. Od tych pierwszych pochodzą Chakasi. A od tych drugich? – wiadomo…

Wojciech Kempa

Podoba Ci się to co robimy? Wesprzyj projekt Magna Polonia!