Odrzucili Boga, ale nie przestali wierzyć. Polski pisarz dostrzegł to już w 1893 roku
Wiek XIX miał być epoką triumfu rozumu. Nauka miała zastąpić religię, a postęp zapewnić człowiekowi szczęście. Stało się jednak coś, czego ówcześni propagatorzy postępu najwyraźniej nie przewidzieli. Zjawisko to dostrzegł już w 1893 roku Teodor Jeske-Choiński.
W swoim studium „Na schyłku wieku” pisał:
„Wierzyć w Boga, w duszę, w posłannictwo doczesne człowieka i w celowość świata znaczyło w drugiej połowie bieżącego stulecia to samo, co być głupcem. Za rozumnego, oświeconego uchodził tylko ten, co przeczył i badał”.
A jednak ci sami ludzie, którzy odrzucali chrześcijaństwo w imię nauki, zaczęli interesować się spirytyzmem, teozofią i okultyzmem.
Jeske-Choiński znakomicie uchwycił tę sprzeczność:
„Któż śmieszniejszy? Czy nieszczęśliwy, co nie znalazłszy pomocy i pociechy u ludzi, zgina kolano i modli się do Istoty, którą uważa za Pana i Kierownika wszechświata, czy też uczony przyrodnik, astronom, lekarz itd., wierzący niezachwianie w sztuczki zręcznego prestidigitatora?”.
U źródeł współczesności
Jeske-Choiński nie był przeciwnikiem rozwoju nauki. Sprzeciwiał się natomiast przekonaniu, że nauka może zastąpić religię i stać się jedynym źródłem zasad moralnych.
Analizował poglądy Darwina, Comte’a, Spencera, Nietzschego i innych myślicieli, których idee wywarły ogromny wpływ na kształt europejskiej kultury.
Czytając jego rozważania ponad 130 lat później, trudno nie zadawać sobie pytania, jak wiele z opisywanych przez niego przemian znajduje odzwierciedlenie we współczesnym świecie.
Jak pisał prof. Marek Kornat we wstępie do wydania z 2025 roku:
„Nie może ulegać żadnej wątpliwości, że esej Na schyłku wieku czytać nam przychodzi z dojmującym poczuciem aktualności w naszych czasach”.
Dzieło Teodora Jeske-Choińskiego ukazało się nakładem Wydawnictwa Magna Polonia, wzbogacone o dwa obszerne wprowadzenia: prof. Marka Kornata oraz ks. Michała Wierzejewskiego FSSPX.
Polecamy tę książkę wszystkim, którzy chcą poznać intelektualne i duchowe korzenie współczesności.
„Nie może ulegać żadnej wątpliwości, że esej Na schyłku wieku czytać nam przychodzi z dojmującym poczuciem aktualności w naszych czasach”.
254 strony · Wydawnictwo Magna Polonia






