Powrót Konowalca. Ukraina oddaje hołd twórcy OUN
Szczątki Jewhena Konowalca, pierwszego przywódcy Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN), zostały sprowadzone z Holandii na Ukrainę. W Kijowie odbyły się uroczystości z udziałem przedstawicieli władz oraz Kościoła greckokatolickiego. Prochy Konowalca mają zostać pochowane na Narodowym Cmentarzu Wojskowym pod Kijowem.
Trumna ze szczątkami Konowalca została wystawiona w Patriarszym Soborze Zmartwychwstania Chrystusa w Kijowie. W świątyni odprawiono nabożeństwo żałobne, czyli panichidę. W komunikacie Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego powrót szczątków Konowalca przedstawiono jako wydarzenie związane z pamięcią historyczną oraz jego działalnością na rzecz narodu ukraińskiego. Konowalec został przy tym powitany na Ukrainie z honorami państwowymi i wojskowymi.
Ekshumacji dokonano na cmentarzu Crooswijk w Rotterdamie, gdzie Konowalec został pochowany po swojej śmierci w 1938 roku. Data jego ponownego pochówku pod Kijowem nie została dotąd podana. Sprowadzenie szczątków jest kolejnym przypadkiem przeniesienia na Ukrainę prochów działaczy związanych z OUN.
W maju 2026 roku władze ukraińskie sprowadziły z Luksemburga szczątki Andrija Melnyka i jego żony, które następnie pochowano na Narodowym Cmentarzu Wojskowym.
Jewhen Konowalec urodził się w 1891 roku. Podczas I wojny światowej służył w armii austro-węgierskiej, a następnie związał się z Ukraińskimi Strzelcami Siczowymi. W okresie walk o niepodległość Ukrainy był oficerem i dowódcą formacji wojskowych Ukraińskiej Republiki Ludowej. Po klęsce ukraińskich prób utworzenia własnego państwa znalazł się na emigracji.
W 1920 roku Konowalec należał do twórców Ukraińskiej Organizacji Wojskowej (UWO), konspiracyjnej organizacji ukraińskich nacjonalistów działającej przede wszystkim przeciwko państwom, które kontrolowały ziemie zamieszkane przez Ukraińców. W 1929 roku był jednym z głównych organizatorów powstania Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i został jej pierwszym przywódcą.
OUN od początku miała charakter polityczno-wojskowy i posługiwała się metodami konspiracyjnymi oraz terrorystycznymi.
Ideologią OUN był integralny nacjonalizm ukraiński. Zakładał on podporządkowanie jednostki interesowi narodu, odrzucenie liberalnej demokracji oraz dążenie do utworzenia niezależnego państwa ukraińskiego na terenach uznawanych przez nacjonalistów za ukraińskie. W programie OUN pojawiały się również koncepcje państwa o charakterze autorytarnym i totalitarnym oraz wizja etnicznie jednorodnego państwa.
Z tego względu OUN zaliczana jest przez historyków do skrajnie nacjonalistycznych ruchów politycznych Europy międzywojennej. Jej ideologia pozostawała pod wpływem europejskich nurtów autorytarnych, faszystowskich i skrajnie nacjonalistycznych. Nie oznacza to jednak, że można bez zastrzeżeń utożsamiać całą ideologię OUN z niemieckim narodowym socjalizmem.
Historycznie trafniejsze jest określenie jej jako integralnego, skrajnego nacjonalizmu ukraińskiego, który wykazywał podobieństwa do ówczesnych ruchów faszystowskich i czerpał z części ich ideowego repertuaru.
Konowalec był również politykiem zdecydowanie wrogim polskiemu panowaniu na terenach, które ukraińscy nacjonaliści uważali za część przyszłego państwa ukraińskiego. OUN prowadziła działalność wymierzoną w państwo polskie, w tym akcje sabotażowe, ekspropriacyjne i zamachy. Wśród najgłośniejszych znalazły się zabójstwa polskiego polityka Tadeusza Hołówki w 1931 roku oraz ministra spraw wewnętrznych Bronisława Pierackiego w 1934 roku.
Jednocześnie obraz samego Konowalca wymaga pewnego rozróżnienia od późniejszej działalności OUN-B i UPA. Zachowana korespondencja wskazuje, że Konowalec nie popierał bezwarunkowo wszystkich akcji terrorystycznych prowadzonych przez młodszych działaczy OUN i w niektórych przypadkach uważał działania antypolskie na terenie II Rzeczypospolitej za politycznie szkodliwe dla organizacji.
Nie zmienia to jednak faktu, że był twórcą i przywódcą ruchu, który od początku zakładał walkę z polskim państwem i odrzucał jego integralność terytorialną.
W tym sensie określanie Konowalca jako ukraińskiego szowinisty i przeciwnika polskiej państwowości znajduje podstawy w źródłach historycznych. Konowalec był jednym z twórców organizacyjnych i przywódców ukraińskiego ruchu nazistowskiego. Warto jednak przypomnieć, że ideologia OUN kształtowała się również pod wpływem innych działaczy i ideologów, przede wszystkim Dmytra Doncowa.
Konowalec zginął 23 maja 1938 roku w Rotterdamie. Został zamordowany przez agenta sowieckiego wywiadu Pawła Sudopłatowa, który przekazał mu bombę ukrytą w paczce czekoladek. Śmierć przywódcy OUN doprowadziła w kolejnych latach do zmian w kierownictwie organizacji, a ostatecznie do jej rozłamu w 1940 roku na frakcję melnykowską i banderowską. Obie były wrogie Polsce, a różnice między nimi były w praktyce kosmetyczne.
Dzisiejsze uroczystości związane ze sprowadzeniem jego szczątków pokazują, że Konowalec jest we współczesnej Ukrainie traktowany jako jedna z postaci narodowego ruchu niepodległościowego. Jednocześnie jego biografia i działalność OUN pozostają przedmiotem zasadniczych sporów historycznych, szczególnie w Polsce, gdzie działalność ukraińskich nazistów w II RP stanowi jeden z najbardziej kontrowersyjnych elementów wspólnej historii.
Po raz kolejny uzyskujemy dowód na to, że dzisiejsza Ukraina nie odcina si od swojej nazistowskiej i ludobójczej przeszłości. Owszem – Konowalec nie wydawał rozkazów czystek etnicznych na Wołyniu ale współtworzył ideologię, której te czystki były następstwem.
Polecamy również: Kijów nie ma kim walczyć. Zmobilizuje kobiety?
Wspieraj niezależne wydawnictwo:
Podoba Ci się to co robimy? Wesprzyj projekt Magna Polonia!